مجله اینترنتی پارسـی نو

تحلیل منابع انسانی (HR Analytics) یکی از زیر شاخه‌ های حیاتی تحلیل داده است که شامل هر دو نوع تحلیل پیش‌ بینی‌ کننده و توصیفی بوده و بینش‌ های ارزشمندی را دربارهٔ جنبه‌های گوناگون مدیریت کارکنان ارائه می‌ دهد. این حوزه به طور فزاینده‌ ای نقشی محوری در تصمیم‌ گیری‌ های راهبردی سازمان‌ ها ایفا می‌ کند. این پژوهش با بهره‌ گیری از روش مطالعهٔ موردی، ابزار Power BI را بر روی مجموعه‌ داده‌ های منابع انسانی به‌ کار گرفته تا عملکرد کارکنان، الگوهای ترفیع و نرخ جا به‌ جایی را تحلیل کند. قابلیت‌ های کلیدی Power BI مانند داشبورد های تعاملی و ابزارهای تجسم داده برای آشکار سازی الگوها و روندها در شاخص‌ های منابع انسانی استفاده شده‌ اند. نتایج نشان می‌ دهند که Power BI به طور چشمگیری دقت و دسترسی تحلیل‌ های منابع انسانی را افزایش داده و تصمیم‌ گیری و برنامه‌ ریزی راهبردی آگاهانه‌ تر را ممکن می‌ سازد. ادغام داده‌ های بلادرنگ و تجسم‌ های پیشرفته، توانایی شناسایی مسائل کلیدی منابع انسانی و واکنش فعالانه به آنها را ارتقا می‌ دهد.

این مقاله مزایای Power BI را در تبدیل داده‌ های منابع انسانی به دارایی‌ های راهبردی برجسته کرده و بینش‌ های عملی برای سازمان‌ هایی که به دنبال بهره‌ گیری از رویکردهای داده‌ محور در مدیریت منابع انسانی هستند، ارائه می‌ کند. یافته‌ ها بر ظرفیت Power BI در بهینه‌ سازی فرایندهای منابع انسانی و کمک به موفقیت سازمانی تأکید دارند.

مقدمه

در محیط کسب‌وکار داده‌ محور امروزی، واحدهای منابع انسانی به طور فزاینده‌ ای از تحلیل‌ های پیشرفته داده برای هدایت تصمیمات راهبردی و بهبود عملکرد عملیاتی استفاده می‌کنند. یکی از جنبه‌ های مهم این تحول، توسعهٔ داشبوردهای تحلیل منابع انسانی است که داده‌ های نیروی کار را تجمیع و تجسم کرده تا مدیریت مؤثرتر منابع انسانی را پشتیبانی کنند.

این پژوهش بر طراحی یک داشبورد HR Analytics با استفاده از Power BI متمرکز است؛ ابزاری شناخته‌ شده در حوزهٔ هوش تجاری که به خاطر تجسم داده‌های قدرتمند و گزارش‌ دهی تعاملی خود شهرت دارد.

Power BI به دلیل ویژگی‌های تحلیلی و طراحی کاربرپسند خود امکان ایجاد پویا و تعاملی داشبوردهای منابع انسانی را فراهم می‌کند. این داشبوردها  بینش‌های کاربردی در زمینهٔ شاخص‌ های کلیدی عملکرد منابع انسانی ارائه می‌دهند. هدف اصلی این پژوهش، طراحی و ارزیابی یک داشبورد منابع انسانی است که داده‌های حیاتی منابع انسانی را در قالبی تعاملی ادغام کند و متخصصان منابع انسانی را به بینش‌های بلادرنگ دربارهٔ معیارهای نیروی کار مجهز سازد.

این داشبورد نمایی جامع از رفتار و عملکرد کارکنان فراهم می‌کند و ابتدا بر معیارهای غیبت تمرکز دارد؛ از جمله میانگین روزهای غیبت، نرخ غیبت و روند پنج‌سالهٔ آن. این شاخص‌ها برای سنجش انگیزه و تعهد کارکنان حیاتی‌اند، زیرا غیبت بالا اغلب نشانگر انگیزهٔ پایین و در نتیجه کاهش بهره‌وری است.

همچنین داشبورد شاخص OLE (کارایی کلی نیروی کار) را برای اندازه‌گیری بهره‌وری کارکنان نسبت به اهداف سازمانی بررسی می‌کند. ردیابی ساعات اضافه‌کاری میانگین نیز برای شناسایی کمبود نیرو، نیاز آموزشی یا افزایش فعالیت تجاری مفید است. ترکیب این معیارها دیدی عمیق از پویایی نیروی کار و زمینه‌های قابل بهبود ارائه می‌دهد.

از دیدگاه مفهومی، نظام‌های منابع انسانی باید با اهداف راهبردی سازمان هم‌راستا باشند و از سه مسیر اصلی عمل کنند:
۱. توسعهٔ شایستگی‌های کارکنان (دانش، مهارت‌ها و توانایی‌ها)،
۲. افزایش انگیزش و مشارکت کارکنان،
۳. فراهم کردن فرصت برای مشارکت معنادار آنان در عملکرد سازمان.

از نظر روش‌شناسی، این پژوهش به چالش‌های تعامل سیاست‌ها و رویه‌های منابع انسانی، نمونه‌گیری مناسب، انتخاب گروه‌های مرجع و شناسایی خبرگان کلیدی می‌پردازد.

کلارک (۲۰۱۷) بر خودکار سازی شناسایی، ارتباط و پاک‌سازی داده هنگام استفاده از Power BI برای تحلیل منابع انسانی تمرکز کرده است که امکان ساخت مدل‌های تحلیلی مؤثر را فراهم می‌سازد.
لوشاب و همکاران (۲۰۱۸) رابطهٔ میان رویه‌های منابع انسانی و اثربخشی سازمانی را بررسی کرده و نشان می‌دهند که اجرای مؤثر سیاست‌های منابع انسانی سودآوری سازمان را افزایش می‌دهد.
دِوین نایت و همکاران (۲۰۱۸) نیز بر ایجاد گزارش‌ها و ارائه‌های تعاملی قوی تأکید دارند و راهنمایی سودمند برای تحلیل و تجسم داده ارائه می‌ دهند.

روش‌شناسی پژوهش

پاک‌سازی و پیش‌پردازش داده‌ها:
فرایند با گردآوری دادهٔ خام منابع انسانی و ایجاد نسخهٔ پشتیبان برای اطمینان از امنیت آغاز شد. سپس داده‌ها به Power BI وارد شدند. مراحل آماده‌ سازی شامل حذف مقادیر تهی، حذف داده‌های تکراری و اصلاح خطاهای املایی بود. همچنین انواع داده‌ها برای سازگاری تنظیم شدند.

برای بهبود مجموعه‌داده، ستونی جدید برای ثبت بهتر داده‌های ترک خدمت افزوده شد؛ مقدار ۱ نشانگر «بله» (ترک خدمت) و مقدار ۰ نشانگر «خیر» است.

Power Query و شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPIs):
Power Query ابزاری برای اتصال، وارد سازی و بازشکل‌دهی داده از منابع متعدد است و آماده‌سازی داده برای تحلیل را تسهیل می‌کند.

جابر، فالیح و رحمانی (۲۰۱۹) نشان داده‌اند که تحلیل منابع انسانی می‌تواند راهنمای تصمیم‌ گیری باشد. تحلیل داده‌های کارکنان و شاخص‌های کلیدی عملکرد به سازمان‌ها امکان می‌دهد تصمیم‌های هوشمندانه‌ تری بگیرند.

در Power BI شاخص‌های زیر ایجاد و تجسم شدند:

• تعداد کارکنان

• تعداد موارد ترک خدمت

• نرخ ترک خدمت

• میانگین سن

• میانگین حقوق

• میانگین سابقهٔ کاری کارکنان

DAX (عبارات تحلیل داده):
DAX زبانی قدرتمند برای انجام محاسبات و تحلیل در محصولات مایکروسافت از جمله Power BI است و امکان محاسبات پیچیده و استخراج بینش‌های ارزشمند را فراهم می‌کند.

فیلترها و اسلایسرها:
در بالای داشبورد برای تعامل بیشتر کاربران و تحلیل داده تعبیه شدند تا بتوانند نماهای خاصی از دپارتمان‌ها را انتخاب و داده‌ها را فیلتر کنند.

تجسم داده:
به گفتهٔ ف. پرووست و ت. فاوست (۲۰۱۳)، استفاده از اصول علم داده برای استخراج بینش‌های کاربردی از داده‌ها اهمیت دارد. تجسم داده در Power BI دیدی شفاف از عملکرد کارکنان و شاخص‌های هر دپارتمان فراهم می‌کند و به مدیران HR کمک می‌کند تا عملکرد برتر و ضعیف را شناسایی کرده، توزیع نیرو را بسنجند و نیازهای احتمالی به نیروی انسانی بیشتر را تشخیص دهند.

نتایج

اجرای داشبوردهای منابع انسانی با Power BI به نتایج چشمگیری منجر شد:

• افزایش شفافیت داده‌ها: داشبوردها بینش‌های بلادرنگ از شاخص‌های کلیدی مانند عملکرد، غیبت و نرخ ترک خدمت ارائه دادند. قابلیت‌های تعاملی مانند Drill-down و Slicerها، درک عمیق‌تر از روندها را ممکن ساخت.

• بهبود هم‌ راستایی راهبردی: هم‌تراز کردن شاخص‌های منابع انسانی با اهداف سازمانی، ارزش راهبردی واحد منابع انسانی را افزایش داد و موجب هم‌افزایی بیشتر میان اهداف منابع انسانی و اهداف کلان کسب‌وکار شد.

• چالش‌های پیاده‌ سازی: چالش‌هایی چون پیچیدگی یکپارچه‌ سازی داده، نیاز به حاکمیت داده و ضرورت آموزش کاربران وجود داشت. با این حال، مزایای Power BI شامل افزایش کارایی، دسترسی بهتر به داده و تصمیم‌گیری مؤثرتر است.

ویژگی‌های تعاملی داشبورد، از جمله خطوط روند و اهداف، به متخصصان HR در ردیابی پیشرفت و تحلیل داده کمک کردند. داشبورد با نمایش توزیع کارکنان و نرخ ترک خدمت بر اساس جنسیت، گروه سنی، رضایت شغلی و سطح تحصیلات، در شناسایی روندها و برنامه‌ ریزی راهبردی مؤثر بود.

مارلر و بودرو (۲۰۱۷) نشان داده‌اند که

تحلیل مدیران منابع انسانی را قادر می‌ سازد پیوند میان رویه‌های منابع انسانی، رفتار کارکنان و نتایج سازمانی را بهتر درک کنند.

شکل (نمودار فعالیت)

فرایند کلی ایجاد داشبورد منابع انسانی در Power BI شامل مراحل زیر است:
۱. جمع‌آوری داده از منابع مرتبط،
۲. استخراج داده برای آماده‌سازی پردازش،
۳. تبدیل داده و پاک‌سازی جهت دقت و اعتبار،
۴. تجسم داده در قالب داشبوردهای تعاملی و قابل فهم.

نتیجه‌گیری

تحلیل منابع انسانی به‌ عنوان یکی از اجزای محوری مدیریت داده در عصر نوین مطرح شده و با اجرای مؤثر آن، سازمان‌ها می‌توانند عملکرد کارکنان را ارتقا داده و نرخ ماندگاری آنان را افزایش دهند.

داشبورد منابع انسانی در Power BI به‌ویژه به دلیل ارائهٔ بینش‌های جامع دربارهٔ عملکرد کارکنان، پشتیبانی از برنامه‌ریزی راهبردی و تصمیم‌ گیری داده‌ محور اهمیت دارد. ادغام Power BI در فرایندهای منابع انسانی، رویکردی تحول‌ آفرین است که کارایی عملیاتی را افزایش داده و ابتکارات منابع انسانی را با اهداف سازمانی هم‌ راستا می‌سازد.

آیندهٔ پژوهش می‌تواند به بررسی ادغام تحلیل‌های پیشرفته‌ تر مانند یادگیری ماشین و تحلیل پیش‌بینی در Power BI برای بهبود بیشتر عملکرد منابع انسانی بپردازد.

در مجموع، استفاده از Power BI برای تحلیل منابع انسانی گامی مهم به‌ سوی موفقیت منابع انسانی و رشد پایدار سازمانی است.

اختصارات:

• OLE: شاخص اثربخشی کلی نیروی کار میزان بهره‌وری واقعی نیروی کار را نسبت به ظرفیت بالقوه می‌سنجد. OLE معمولاً از سه مؤلفه تشکیل می‌شود:

1. دسترس‌پذیری (Availability) – زمان واقعی کار کارکنان نسبت به زمان برنامه‌ ریزی‌ شده.

2. کارایی (Performance) – سرعت یا حجم کاری واقعی در مقایسه با استاندارد.

3. کیفیت (Quality) – میزان خروجی بدون خطا یا بازکاری.
   OLE کمک می‌کند تا مدیران بدانند بهره‌ وری نیروی انسانی در چه سطحی است و کدام بخش‌ها نیاز به بهبود دارند.

• KPI: شاخص‌های کلیدی عملکرد معیارهایی قابل‌ اندازه‌ گیری هستند که میزان موفقیت یا پیشرفت در دستیابی به اهداف سازمانی را نشان می‌ دهند.

  در حوزهٔ منابع انسانی، KPIها شامل مواردی مانند:

  • نرخ ترک خدمت کارکنان

  • میزان غیبت

  • میانگین زمان پر کردن پست‌های خالی

  • رضایت کارکنان

  • میانگین عملکرد سالانه
    هستند. KPIها به مدیران کمک می‌کنند تا تصمیمات مبتنی بر داده بگیرند.

• DAX: عبارات تحلیل داده زبان فرمول‌نویسی اختصاصی مایکروسافت است که در Power BI، Excel و SSAS استفاده می‌شود.
  DAX برای انجام محاسبات پیچیده روی داده‌ها، ایجاد معیارها (Measures) و روابط زمانی استفاده می‌شود.
  مثلاً می‌توان با DAX میانگین حقوق، نرخ رشد کارکنان یا مقایسهٔ عملکرد در بازه‌های زمانی مختلف را محاسبه کرد.

• SSAS: سرویس تحلیل SQL سرور یک ابزار قدرتمند از مجموعهٔ مایکروسافت SQL Server است که برای تحلیل داده‌های چند بعدی و ساخت مدل‌های OLAP و Tabular استفاده می‌شود.
  SSAS پایهٔ تحلیلی بسیاری از پروژه‌های Power BI است و داده‌ها را به‌ صورت ساختارمند در اختیار مدل‌ سازی و تجسم قرار می‌دهد.